ฟันคุดคืออะไร ควรผ่าหรือไม่ และปล่อยไว้นานจะเกิดอะไรขึ้น
การเกิดฟันคุด เป็นปัญหาสุขภาพทางช่องปากที่หลายคนเคยได้ยิน แต่หลายคนยังไม่แน่ใจว่าฟันคุดจำเป็นต้องผ่าทุกกรณีหรือไม่ และหากปล่อยไว้จะส่งผลอย่างไรต่อฟันซี่อื่นและสุขภาพช่องปากในระยะยาวอย่างไร
ในบางกรณี ฟันคุดบางซี่อาจไม่มีหรือแสดงอาการและสามารถติดตามอาการไปก่อนได้โดยยังไม่ต้องผ่า แต่ฟันคุดที่ขึ้นผิดตำแหน่งหรือมีปัญหาอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการอักเสบ ฟันผุ โรคเหงือก และปัญหาอื่น ๆ ได้ ซึ่งหากปล่อยไว้จะส่งผลเสียต่อสุขภาพช่องปากได้ บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่า ฟันคุดคืออะไร และหากปล่อยฟันคุดไว้มีผลกระทบอะไรบ้าง
1. ฟันคุดคืออะไร?
ฟันคุด หรือ ฟันกรามซี่ที่สาม (Wisdom Tooth) เป็นฟันแท้ซี่สุดท้ายที่อยู่บริเวณด้านในสุดของช่องปาก โดยทั่วไปมักเริ่มขึ้นในช่วงวัยรุ่นตอนปลายถึงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น
ปัญหาหลักที่พบบ่อยคือบริเวณด้านหลังของขากรรไกรอาจมีพื้นที่ไม่เพียงพอ ทำให้ฟันคุดไม่สามารถขึ้นมาในตำแหน่งปกติได้ ฟันจึงอาจขึ้นเอียง ขึ้นเพียงบางส่วน หรือฝังอยู่ในเหงือกและกระดูก ซึ่งเรียกว่า ฟันคุดหรือฟันกรามซี่ที่สามที่ฝังอยู่ (Impacted Wisdom Tooth)
ฟันคุดสามารถพบได้หลายลักษณะ เช่น
- ขึ้นตรงตามแนวฟัน แต่มีพื้นที่ไม่เพียงพอ
- ขึ้นเอียงไปทางฟันซี่ข้างเคียง
- ขึ้นในแนวนอน และดันเข้าหาฟันกรามซี่ที่สอง
- ขึ้นเพียงบางส่วน โดยมีเหงือกคลุมอยู่
- ฝังอยู่ใต้เหงือกหรือกระดูก และไม่สามารถขึ้นมาในช่องปากได้ตามปกติ
เมื่อฟันขึ้นไม่เต็มซี่หรืออยู่ในตำแหน่งที่ทำความสะอาดได้ยาก อาจมีเศษอาหารและคราบแบคทีเรียสะสมบริเวณรอบฟันได้ง่าย ซึ่งเป็นการเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาช่องปากตามมาได้
2. ควรผ่าฟันคุดเมื่อไหร่?
การผ่าฟันคุดไม่ได้พิจารณาว่า “มีฟันคุดในช่องปากหรือไม่?” แค่เพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาว่า ฟันคุดซี่นั้นกำลังก่อปัญหาหรือมีความเสี่ยงที่จะเกิดโรคหรือความเสียหายภายหลังหรือไม่
โดยปกติแล้ว กรณีที่ทันตแพทย์พิจารณาให้ผ่าหรือถอนฟันคุดมีดังนี้
2.1 มีอาการปวดหรือบวมบริเวณฟันคุด
หากมีอาการปวด บวม หรือเจ็บบริเวณด้านหลังของช่องปาก โดยเฉพาะหากเป็นซ้ำ ๆ ควรเข้ามาพบทันตแพทย์เพื่อรับการตรวจสุขภาพช่องปากหาสาเหตุ โดยหนึ่งในภาวะที่พบได้คือ เหงือกอักเสบรอบฟันคุด (Pericoronitis) ซึ่งมักเกิดบริเวณฟันคุดที่ขึ้นเพียงบางส่วนและมีเหงือกคลุม ทำให้มีเศษอาหารและแบคทีเรียสะสมได้ง่าย
2.2 ฟันคุดขึ้นเอียงหรือมีแนวโน้มทำลายฟันข้างเคียง
ฟันคุดที่เอียงหรือฝังอยู่สามารถกดหรือสัมผัสกับฟันกรามซี่ข้างเคียง ทำให้เกิดปัญหา เช่น ฟันผุหรือความเสียหายบริเวณฟันซี่ข้างเคียงได้ โดยหากภาพเอกซเรย์พบว่าฟันคุดมีความเสี่ยงต่อฟันซี่ข้างเคียง ทันตแพทย์อาจพิจารณาการรักษาที่เหมาะสม
2.3 มีฟันผุบริเวณฟันคุด
ตำแหน่งของฟันคุดมักอยู่ลึกและทำความสะอาดได้ยาก หากมีเศษอาหารและคราบแบคทีเรียสะสมเป็นเวลานาน อาจเกิดฟันผุบริเวณฟันคุดได้ ซึ่งหากฟันผุไม่สามารถรักษาหรือบูรณะได้อย่างเหมาะสม อาจเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทันตแพทย์พิจารณาถอนฟันคุด
2.4 มีโรคเหงือกบริเวณฟันคุด
เกิดจากฟันคุดที่อยู่ในตำแหน่งที่ทำความสะอาดได้ยาก อาจจะไปสัมพันธ์กับการสะสมของคราบแบคทีเรียและปัญหาเหงือกบริเวณนั้น โดยเฉพาะเมื่อมีเหงือกคลุมฟันบางส่วน หากตรวจพบการอักเสบหรือโรคเหงือกซ้ำๆในช่องปาก ทันตแพทย์อาจจะประเมินว่าควรรักษาด้วยวิธีใด รวมถึงพิจารณาการผ่าหรือถอนฟันคุดด้วย
2.5 มีถุงน้ำหรือพยาธิสภาพบริเวณฟันคุด
ในบางกรณี ฟันคุดที่ฝังอยู่สามารถสัมพันธ์กับการเกิดถุงน้ำหรือพยาธิสภาพบริเวณรอบฟันได้ แม้จะพบไม่บ่อยก็ตาม หากตรวจพบความผิดปกติ ทันตแพทย์จะวางแผนการรักษาตามลักษณะของปัญหา รวมถึงวางแผนการผ่าฟันคุดด้วย
2.6 กำลังมีปัญหาจากฟันคุดซ้ำ ๆ
หากเคยมีอาการปวด บวม หรือเหงือกอักเสบรอบฟันคุดซ้ำหลายครั้ง การปล่อยให้ปัญหาเกิดขึ้นเรื่อย ๆ อาจไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะสมสำหรับทุกคน ทันตแพทย์จะประเมินสภาพฟันและวางแผนการรักษาที่เหมาะสมเป็นรายบุคคล
3. ผลกระทบหากปล่อยฟันคุดไว้
โดยทั่วไปแล้วหลายคนยังเข้าใจว่าเกี่ยวกับฟันคุดว่า “ถ้าไม่ปวดก็ไม่เป็นอะไร”
แต่ในบางกรณีฟันคุดอาจก่อปัญหาได้แม้ผู้ป่วยจะยังไม่มีอาการชัดเจน ดังนั้นจึงควรไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจช่องปากประเมินตำแหน่งและสภาพของการเกิดฟันคุด โดยเฉพาะฟันคุดที่ขึ้นผิดตำแหน่งหรือทำความสะอาดได้ยาก โดยหากปล่อยฟันคุดไว้อาจจะผลกระทบได้ดังนี้
3.1 เหงือกอักเสบและติดเชื้อ
เมื่อฟันคุดขึ้นเพียงบางส่วน อาจมีเหงือกคลุมบริเวณฟัน ทำให้เศษอาหารและแบคทีเรียเข้าไปสะสมได้ง่าย ส่งผลให้ทำให้เกิดอาการ ดังนี้
- เหงือกบวม
- ปวดบริเวณฟันคุด
- มีเลือดออก
- อ้าปากลำบาก
- มีกลิ่นปาก
- มีการติดเชื้อ
ภาวะเหงือกอักเสบรอบฟันคุดสามารถกลับมาเป็นซ้ำได้ หากยังมีปัจจัยที่ทำให้เกิดการสะสมของแบคทีเรียตรงบริเวณดังกล่าว
3.2 ฟันคุดเปิดการผุ
โดยปกติแล้วฟันคุดที่อยู่ลึกหรือขึ้นเพียงบางส่วนมักทำความสะอาดได้ยากกว่าฟันซี่อื่น
เป็บบ่อเกิดการสะสมคราบแบคทีเรียและเศษอาหารเป็นเวลานาน ส่งผลให้เพิ่มความเสี่ยงการเกิดฟันผุได้
3.3 ฟันข้างเคียงอาจได้รับความเสียหาย
ฟันคุดที่เอียงเข้าหาฟันกรามซี่ที่สองอาจทำให้เกิดการสะสมของเศษอาหารบริเวณซอกฟัน หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อฟันผุและปัญหาบริเวณฟันข้างเคียงได้ ดังนั้น แม้ฟันคุดจะยังไม่มีอาการหรือไม่ปวด แต่หากตำแหน่งของฟันมีความเสี่ยง ทันตแพทย์อาจแนะนำให้ติดตามอาการหรือวางแผนการรักษาเพื่อผ่าฟันคุดออกได้
3.4 เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเหงือกบริเวณฟันคุดและฟันข้างเคียง
บริเวณรอบฟันคุดที่ทำความสะอาดยากอาจมีคราบแบคทีเรียสะสม และส่งผลต่อสุขภาพเหงือกบริเวณนั้น รวมถึงฟันกรามซี่ข้างเคียงได้
3.5 อาจเกิดถุงน้ำหรือความผิดปกติรอบฟัน
แม้จะพบไม่บ่อย แต่ฟันคุดที่ฝังอยู่สามารถสัมพันธ์กับการเกิดถุงน้ำหรือพยาธิสภาพบางชนิดบริเวณรอบฟันได้ จึงเป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ทันตแพทย์อาจแนะนำให้ติดตามอาการเป็นระยะหรือผ่าฟันคุดออกหากมีความจำเป็น
สรุป ฟันคุดควรผ่าหรือไม่?
การมีฟันคุดไม่ได้หมายความว่าจะต้องผ่าทุกกรณีเสมอไป โดยหากฟันคุดไม่มีอาการ ไม่มีโรค และอยู่ในตำแหน่งที่สามารถดูแลความสะอาดได้ ทันตแพทย์อาจเลือกติดตามอาการและตรวจเป็นระยะได้
แต่หากในกรณีที่ฟันคุดมีอาการปวดบวม เกิดเหงือกอักเสบซ้ำที่เดิม มีฟันผุในช่องปาก หรือฟันคุดนั้นสร้างความเสียหายต่อฟันข้างเคียง ทันตแพทย์อาจพิจารณาการผ่าหรือถอนฟันคุดตามความเหมาะสมของแต่ละกรณี
ดังนั้น หากสงสัยว่าฟันคุดของคุณควรผ่าหรือไม่ ไม่ควรรอจนเกิดอาการปวดรุนแรง ควรเข้าพบทันตแพทย์เพื่อรับการตรวจประเมินตั้งแต่เนิ่น ๆ โดยทันตแพทย์จะพิจารณาถ่ายภาพรังสีเพื่อประเมินตำแหน่งและลักษณะของฟันคุด รวมถึงความสัมพันธ์กับฟันและโครงสร้างโดยรอบ เพื่อวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสมและทันท่วงที ช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนและปัญหาที่อาจตามมาในอนาคต
